Gdzie szukać pomocy przy atakach paniki?
Pamiętaj, że pomoc jest dostępna
Ataki paniki mogą być doświadczeniem bardzo intensywnym i obciążającym, ale są zjawiskiem dobrze poznanym klinicznie i można je skutecznie leczyć. Warto podkreślić, że objawy lękowe wymagają takiej samej uważności klinicznej jak inne dolegliwości zgłaszane przez pacjenta. Dobry lekarz, niezależnie od specjalizacji, powinien potraktować zgłaszane dolegliwości poważnie, dokonać ich właściwej oceny i jeżeli jest to potrzebne, wskazać dalszą ścieżkę diagnostyczną lub terapeutyczną.
Dr Aleksandra Lewandowska, Konsultant Krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży
Jeśli jesteś osobą doświadczającą ataków paniki, osobą bliską lub świadkiem
Większość ataków ustępuje samoistnie i nie wymaga interwencji medycznej. Jeśli dana osoba ma już zdiagnozowane zaburzenie lękowe i rozpoznaje to, czego doświadcza, towarzyszenie i przeczekanie z nią ataku są zazwyczaj wystarczające.
Zadzwoń pod numer 999 lub 112, jeśli:
- ból w klatce piersiowej promieniuje do lewego ramienia, szczęki lub pleców;
- objawy nie ustępują po 20–30 minutach lub wyraźnie narastają;
- jest to pierwszy w życiu epizod tego rodzaju i nikt nie wie, co się dzieje.
Szpitalne oddziały ratunkowe regularnie przyjmują pacjentów z atakami paniki.
W pierwszej kolejności personel medyczny ocenia stan pacjenta i wyklucza potencjalnie zagrażające życiu przyczyny somatyczne.
Jeśli objawy mają podłoże lękowe, lekarz dobiera dalsze postępowanie indywidualnie. W niektórych sytuacjach stosowane są leki doraźnie zmniejszające nasilenie lęku, jednak nie rozwiązują one przyczyny problemu i nie powinny zastępować właściwego leczenia. Wizyta na SOR powinna być początkiem dalszej diagnostyki i, jeśli to konieczne, rozpoczęcia systematycznego leczenia, a nie jego zakończeniem.
Po ataku: daj sobie lub osobie, której towarzyszyłaś_eś, czas na dojście do siebie. Kiedy będzie na to przestrzeń, warto zanotować: gdzie i kiedy do ataku doszło, jak długo trwał, jakie były objawy i czy jest podejrzenie, co go wyzwoliło. To cenna informacja dla osoby doświadczającej ataków i dla specjalisty.
Co, jeśli ataki paniki powtarzają się i zaczynają utrudniać funkcjonowanie?
Dla osoby doświadczającej ataku paniki cierpienie jest w pełni realne, niezależnie od tego, że zagrożenie życia najczęściej nie występuje. Dlatego każdy pacjent zasługuje na uważność, empatię i rzetelną ocenę lekarską.
Dr Katarzyna Stewart, specjalistka psychiatrii dzieci i młodzieży
Wiele osób z atakami paniki latami nie szuka lub nie otrzymuje właściwej pomocy, bo nie ma świadomości, czego doświadcza albo po prostu nie wie, do kogo się zgłosić.
Lekarz rodzinny (POZ) jest właściwym pierwszym krokiem: w niektórych przypadkach do diagnozy i pokierowania na dalsze leczenie wystarczy sam wywiad; w innych lekarz przeprowadzi diagnostykę wykluczającą podłoże somatyczne i zaleci wizytę u psychiatry w ramach NFZ. Warto wiedzieć, że do psychologa i psychiatry w Poradniach Zdrowia Psychicznego (PZP) nie jest wymagane skierowanie.
Wielu lekarzy rodzinnych ma wiedzę i doświadczenie pozwalające rozpoznać, że to, czego pacjent doświadcza, ma swoje podłoże w zaburzeniach lękowych. Podstawą jest wywiad i wykluczenie chorób somatycznych mogących dawać podobne objawy. Lekarz rodzinny może sam wdrożyć odpowiednie leczenie lub odpowiednio pokierować pacjenta_kę do specjalisty zdrowia psychicznego.
Dr Michalina Bou-Matar, specjalistka medycyny rodzinnej
Każdy może we własnym zakresie lub w gabinecie lekarskim wykonać proste skale szacujące prawdopodobieństwo zaburzeń lękowych, jak skala oceny paniki PDSS (Panic Disorder Severity Scale) lub GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder-7). Taki formularz, wypełniony w domu, można wziąć ze sobą na pierwszą wizytę u psychologa lub lekarza.
Dr Agnieszka Wrońska, lekarka w trakcie specjalizacji z medycyny rodzinnej
Oprócz PZP w wielu częściach kraju działają Centra Zdrowia Psychicznego (CZP) dla dorosłych*. Są to placówki zapewniające kompleksową opiekę psychiatryczną, psychologiczną, psychoterapeutyczną oraz – w zależności od potrzeb – także środowiskową. Pierwszym miejscem kontaktu jest Punkt Zgłoszeniowo-Koordynacyjny (PZK), do którego można zgłosić się bez skierowania. Specjalista przeprowadza tam wstępną ocenę stanu psychicznego i potrzeb pacjenta, a następnie pomaga zaplanować dalszą ścieżkę leczenia. Nie trzeba wcześniej wiedzieć, jakiego rodzaju wsparcia potrzebujesz – rolą PZK jest wspólne ustalenie najlepszego postępowania. Zakres świadczeń i godziny dostępności mogą różnić się w zależności od konkretnego Centrum Zdrowia Psychicznego, dlatego w stanach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zgłosić się do szpitalnego oddziału ratunkowego, izby przyjęć psychiatrycznej lub wezwać zespół ratownictwa medycznego.
*Ważne: sieć CZP dla dorosłych jest w Polsce nadal częścią pilotażu i nie obejmuje jeszcze całego kraju. Przed skorzystaniem warto sprawdzić, czy i gdzie w Twoim rejonie działa placówka z aktualnym kontraktem NFZ. Aby zobaczyć listę dostępnych centrów, kliknij w link.
Lista placówek CZP dla dorosłych
Ścieżka leczenia na NFZ – dzieci i młodzież do 18. roku życia:
Podstawowym miejscem, do którego dziecko lub nastolatek może zgłosić się w przypadku trudności emocjonalnych, lękowych czy kryzysu psychicznego, są Ośrodki Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży (I poziom referencyjny). Do ośrodka można zgłosić się bez skierowania i bez wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego, wystarczy skontaktować się z placówką. W przypadku osób niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodzica lub opiekuna prawnego. Ośrodki I poziomu zapewniają pomoc psychologiczną, psychoterapeutyczną oraz – w razie potrzeby – wsparcie środowiskowe obejmujące współpracę z rodziną, szkołą i innymi instytucjami zaangażowanymi w opiekę nad dzieckiem. Część ośrodków, zgodnie z zakresem świadczeń zakontraktowanych przez NFZ, realizuje również porady interwencyjne, umożliwiające szybką konsultację w pilnych sytuacjach. Jeżeli stan dziecka wymaga konsultacji psychiatrycznej lub bardziej intensywnego leczenia, pacjent kierowany jest do Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży (II poziom referencyjny, CZP dla Dzieci i Młodzieży) albo do Oddziału Dziennego (II poziom referencyjny, CZP dla Dzieci i Młodzieży), gdzie dostępne jest bardziej kompleksowe leczenie prowadzone przez zespół specjalistów. W przypadku nasilonych objawów, wymagających całodobowej opieki, leczenie odbywa się na III poziomie referencyjnym, czyli w oddziałach stacjonarnych psychiatrycznych dla dzieci i młodzieży. W przypadku napadów paniki lub innych zaburzeń lękowych pomoc najczęściej może zostać skutecznie rozpoczęta już na I poziomie referencyjnym, a w razie potrzeby rozszerzona o konsultację psychiatryczną i leczenie na II poziomie.